‘Caesarion is een geschiedenis over schoonheid en verval, over de knellende band tussen moeder en kind, hun trouw en ontrouw, en ten slotte, wanneer deze dingen zijn verteld, over het belang jezelf ten offer te brengen’ zegt de flaptekst van Tommy Wieringa’s boek.
Disconnectie
Eén van de in Caesarion steeds terugkerende thema’s is disconnectie. In plaats van constructieve verbindingen aan te gaan doet hoofpersoon Ludwig meestal het tegenovergestelde. Zowel in intermenselijke als in geografische zin; relaties zijn tijdelijk en hij leidt een zwervend bestaan. Zijn beroep, barpianist, is illustratief.
Het fragment dat het Talens Palet heeft geselecteerd als thema, staat symbool voor de thematiek van het boek. De eenzaamheid van het op de rug liggend wegdrijven van de kust wordt nog eens versterkt door de metafoor uit David Bowie’s Space Oddity; een beeldende uitleg van de algehele gemoedstoestand van hoofdpersoon Ludwig.
Tegelijkertijd kenmerkt de scène met het meisje (Sarah), in het water en op het strand in Californië, zich in een vrolijke, tijdloze, zorgeloosheid. De zee is een telkens terugkerend element in het boek; als vernietiger van de Engelse kliffen en daarmee Ludwig’s huis, maar ook als brenger van plezier in vrolijker tijden.
Ik dreef maar zo'n beetje rond De Engelse kliffen.
Verval, teloorgang en vernietiging
Een tweede, steeds terugkerend, thema is dat van verval. De klif waarop Ludwig en zijn moeder wonen gaat ten onder aan erosie, het huis stort in zee. Ludwig’s moeder - een ex-pornoster - krijgt borstkanker en gaat dood. Ludwig’s vader, de grote onbekende in zijn leven, vernietigt in de Panamese jungle een berg, bij wijze van kunstproject; zijn filosofie is ‘wat weg is heeft de eeuwigheid’.
Oedipus
Ludwig’s verhouding tot zijn moeder is moeizaam. Het vertrek van zijn vader, nog voor zijn geboorte, heeft de band met haar sterk gemaakt. Als kind aanbad hij haar. Wanneer Ludwig echter ontdekt dat zijn moeder een pornoster was, en hij hoegenaamd niets van haar weet, wordt de band een knellende. Enerzijds wil hij niets meer met haar te maken hebben, anderzijds wil hij haar beschermen en voor haar zorgen.
De titel
Caesarion, zo heette de zoon van Julius Caesar en Cleopatra. Het is de koosnaam van hoofdpersoon Ludwig. Dit gegeven speelt echter in het boek geen noemenswaardige rol. De link naar de Romeinse geschiedenis beperkt zich tot het feit dat Ludwigs leven begint in Alexandrië, in Egypte.
Wieringa's inspiratie: een kind als conceptuele kunst
Wieringa zegt bij het schrijven van Caesarion geïnspireerd te zijn geweest door het kind dat kunstenaar Jeff Koons en pornoster Cicciolina in de jaren ’90 verwekten. Over het ontstaan van Caesarion vertelt hij het volgende: ‘De anything goes-kunstenaar die alle musea ter wereld had vol gehangen met überkitsch en de pornoster die zich voor de camera liet nemen. Die twee mensen, die louter bestonden bij de gratie van het licht van de camera’s, noemden hun zoon naar Ludwig van Beieren. Gekke Koning Ludwig, die de staatskas plunderde om krankzinnige kastelen hoog in de bergen te bouwen .. dat zoiets bestond! Een kind als conceptuele kunst. Ik dacht: er zit een verhaal in die jongen. Ik voelde ook meteen de diepte van het verhaal. Dit zou een kloeke roman kunnen opleveren.’ (Trouw, 15 mei 2009)
Mad King Ludwig Jeff Koons en Cicciolina
David Bowie
Space Oddity
Het nummer van David Bowie waaraan in het fragment gerefereerd wordt, Space Oddity, gaat over astronaut 'Major Tom' die langzaam wegdrijft van zijn ruimteschip en nooit meer terug zal kunnen keren naar de aarde. 'And I'm floating in a most peculiar way', zingt Bowie; de zin waaraan hoofdpersoon Ludwig denkt als hij liggend op zijn rug in het water van de Stille Oceaan drijft.
'Major Tom is a fictional astronaut created by David Bowie, appearing in his songs Space Oddity, Ashes to Ashes, and Hallo Spaceboy. Bowie's own interpretation of the character evolved throughout his career. 1969's Space Oddity depicts an astronaut who casually slips the bonds of a crass and material world to journey beyond the stars. In the 1980s song Ashes to Ashes, Bowie reinterprets Major Tom as an oblique autobiographical symbol for himself. Major Tom is described as a ‘junkie, strung out in heaven's high, hitting an all-time low’', zegt Wikipedia.
Lees hier meer over Major Tom.
Space Oddity Lyrics
Ground control to major Tom, ground control to major Tom
Take your protein pills and put your helmet on
(Ten) Ground control (Nine) to major Tom (Eight)
(Seven, six) Commencing countdown (Five), engines on (Four)
(Three, two) Check ignition (One) and may gods (Blastoff) love be with you
This is ground control to major Tom, you've really made the grade
And the papers want to know whose shirts you wear
Now it's time to leave the capsule if you dare
This is major Tom to ground control, I'm stepping through the door
And I'm floating in a most peculiar way
And the stars look very different today
Here am I floatin' 'round my tin can far above the world
Planet Earth is blue and there's nothing I can do
Though I'm past one hundred thousand miles, I'm feeling very still
And I think my spaceship knows which way to go
Tell my wife I love her very much, she knows
Ground control to major Tom, your circuits dead, there's something wrong
Can you hear me, major Tom? Can you hear me, major Tom?
Can you hear me, major Tom? Can you...
Here am I sitting in my tin can far above the Moon
Planet Earth is blue and there's nothing I can do
Take your protein pills and put your helmet on
(Ten) Ground control (Nine) to major Tom (Eight)
(Seven, six) Commencing countdown (Five), engines on (Four)
(Three, two) Check ignition (One) and may gods (Blastoff) love be with you
This is ground control to major Tom, you've really made the grade
And the papers want to know whose shirts you wear
Now it's time to leave the capsule if you dare
This is major Tom to ground control, I'm stepping through the door
And I'm floating in a most peculiar way
And the stars look very different today
Here am I floatin' 'round my tin can far above the world
Planet Earth is blue and there's nothing I can do
Though I'm past one hundred thousand miles, I'm feeling very still
And I think my spaceship knows which way to go
Tell my wife I love her very much, she knows
Ground control to major Tom, your circuits dead, there's something wrong
Can you hear me, major Tom? Can you hear me, major Tom?
Can you hear me, major Tom? Can you...
Here am I sitting in my tin can far above the Moon
Planet Earth is blue and there's nothing I can do
Werken naar thema
Associëren en fantaseren over disconnectie en vernietiging
Hoe kun je dit fragment vertalen in een schilderij of tekening? Hoe een werk te maken over disconnectie, verval en vernietiging? Het is ons niet gegeven om fysiek in de huid van Ludwig of van Tommy Wieringa te kruipen. Althans niet in de werkelijkheid, maar wel in onze fantasie.
Er zijn verschillende methoden om tekst in beeld te vertalen; letterlijke verbeelding van de héle tekst, verbeelding van een klein stukje van de tekst, verbeelding van de symboliek of diepere betekenislaag van de tekst of via vrije associaties tot een werk komen.
Bij een letterlijke vertaling teken of schilder je een ‘opsomming’ van wat er in de tekst staat. Het is echter maar weinigen gegeven om zo’n stortvloed aan beelden tot een goed einde te brengen. Je beperken – in der Beschränkung zeigt sich der Meister – levert vaak een sterker beeld op. Kies één element uit de tekst en werk dat uit. Je kunt ook proberen in de huid te kruipen van de schrijver: wat wilde hij met deze tekst zeggen? Dát verbeelden maakt de beeldend kunstenaar los van de tekst, het gaat niet meer om een letterlijke interpretatie, maar om het verbeelden van een boodschap, een gevoel. Je kunt ook nóg een stap verder gaan en associëren en fantaseren; waar denk je aan bij het lezen van de tekst, welke beelden roept de tekst bij je op? Of dit dezelfde beelden zijn als die van Tommy Wieringa is van minder belang. Het gaat om jouw associaties bij de woorden.
Elk beeld dat naar aanleiding van het thema ontstaat, voldoet aan de opzet van het Talens Palet. De tekst is je inspiratiebron. Je kunt beginnen met eens zorgeloos op je rug in zee te drijven en daarna pret te maken op het strand.